تور کربلا : درباره حرم امام حسین ع

حرم امام امام حسین ع [۱] یا حرم حسینی در کربلا، مدفن ابی عبدالله امام حسین ع ، مشهور به سیدالشهداء پیشوای سوم شیعیان است که در زمان خلافت یزید بن معاویه، در مخالفت با وی جنگید و روز عاشورا، ۱۰ محرم سال ۶۱ هجری قمری برابر با سه شنبه، ۲۰ مهر ۵۹ هجری خورشیدی (۹ اکتبر ۶۸۰ میلادی)[۲] در بیابانِ نینوا (کربلای کنونی در کشور عراق) کشته شد و پس از چند روز همان جا به خاک سپرده شد. امروزه آرامگاهش تبدیل به محلی برای زیارت شیعیان شده است. در این حرم، امام حسین ع ، به همراه علی اکبر در پایین پا و علی اصغر بر سینه در ضریح دفن اند. همچنین بیشتر شهدای کربلا کمی آن سوتر در حرم به خاک سپرده شده اند. در شمال شرقی حرم امام حسین ع ، حرم عباس بن علی قرار دارد. مابین دو حرم را بین الحرمین می گویند.
موقعیت
نوشتار اصلی: کربلا (شهر)
حرم امام حسین ع در میانه کربلا، شهری در هشتاد کیلومتری نجف و صد کیلومتری بغداد است. موقعیت جغرافیایی این شهر ۳۲ درجه و ۴۰ دقیقه عرض شمالی و ۴۳ درجه و ۵۰ دقیقه طول شرقی است.

تاریخچه حرم
پس از کشته شدن امام حسین ع و اصحاب وی در سرزمین کربلا، قبیله بنی اسد جسد او و اصحابش را دفن کردند. بنی اسد برای قبر امام حسین ع نشانه ای در نظر گرفتند و درخت سدره ای را علامت آن ساختند. در زمان بنی امیه شیعیان به زیارت قبر وی می آمدند و قبر مشخص بود.

بناهای پیشین
نخستین ساخت بنای آرامگاه امام حسین ع را به مختار بن ابی عبیده ثقفی، (پس از قیامش) و بعضی به بنی اسد نسبت می دهند که مصالح آن از گچ و آجر بوده و در نزدیکی آن مسجدی بوده است که این آرامگاه در عهد بنی عباس بدستور هارون الرشید ویران شد و خانه های شیعیان همجوار آن خراب گشته و قبر را شخم زدند و درخت سدره ای که بنی اسد جهت علامت قبر کاشته بودند را بریدند. پس از آن در زمان مامون که برای راضی کردن شیعیان خراسان، تصمیم گرفت خلافت را به علی بن موسی واگذارد، شیعیان فرصت یافتند بر روی قبر امام حسین ع آرامگاهی بنا کنند که بنای این آرامگاه هم در سال ۲۳۲ قمری به دستور متوکل عباسی همراه با خانه های اطراف آن ویران شد و زمین آن شخم زده شد و در آن کشت صورت گرفت. همانگونه که حمدالله مستوفی آورده است:

<<آن را مشهدی حائری خوانند جهت آن که به عهد متوکلِ خلیفه آب در او بستند تا خراب شود، آب حیرت آورد و زمین گور خشک ماند>>.

متوکل به دست فرزندش منتصر، در سال ۲۴۷ قمری به قتل رسید. منتصر نیز همانند مامون، برخلاف پدرش، به شیعیان امنیت و رفاه داد و باز آرامگاه امام حسین ع ی را بنا نمود و در کنار آن گل دستهٔ بلندی بنا نهاد. حدود ۲۸۰ ق داعی الصغیر فرمانروای طبرستان و از نوادگان زید بن علی بن امام حسین ع به بازسازی و گسترش آن پرداخت.

بنای کنونی
آخرین بازسازی ساختمان حرم امام حسین ع در سال ۳۷۱ قمری توسط عضدالدوله دیلمی از آل بویه به سرانجام رسید. وی دستور ساخت همه عتبات را صادر کرد. بنای حرم امام حسین ع در سال ۳۶۷ قمری شروع شد و در سال ۳۷۱ قمری به پایان رسید. این آرامگاه دارای گنبدی بر بالای قبر امام حسین ع است. ساختمان اصلی آن همچنان باقی مانده و در آتش سوزی سال ۴۰۷ قمری براثر افتادن شمع، تنها تزیینات داخلی آن از بین رفت ولی چون در ساختمان اصلی آرامگاه و ستون ها چوب بکار نرفته بود، برپا ماند. در حقیقت بنای اصلی آرامگاه امام حسین ع از آثار معماری آل بویه می باشد که بعدها از تعرض مغولان نیز در امان ماند.

تعمیرات بنا تاکنون

حرم امام حسین ع در سال ۱۳۱۰ یا ۱۳۱۱ خورشیدی
پس از آن تا به امروز در آرامگاه امام حسین ع تعمیرات و تزیینات زیادی صورت گرفته است. پس از سقوط ایلخانیان، در دولت جلایریان (ایلکانیان) و به دست آن ها تعمیراتی آغاز شد که تا سال ۷۸۶ قمری آنرا ادامه دادند و ایوان طلا را بنا نمودند. پادشاهان صفویه ضمن انجام تعمیرات و نصب تزئینات متعدد از جمله صندوق و ضریح فولادی، آرامگاه را نیز توسعه دادند. بعضی تعمیرات و ساخت یک کاروانسرا در کنار حرم توسط عثمانی ها نیز تا سال ۱۱۲۹ ادامه یافت. سپس نادر شاه در سال ۱۱۳۵ قمری نیز دست به تعمیراتی وسیع و نصب تزئیناتی در حرم زد.

در دوره قاجار، روابطی بهتر از صفویه با عثمانیان داشتند. آغا محمد خان قاجار، نخستین شاه این دودمان، در سال ۱۲۰۵ دستور نوسازی گنبد و تذهیب و تزیین آن را با پوشش طلا صادر کرد. در ۱۸ ذیحجه سال ۱۲۱۶ قمری سعود بن عبدالعزیز وهابی در رأس لشکری بزرگ به کربلا حمله کرد و کشتار بی رحمانه ای به راه انداخت و آرامگاه امام حسین ع ی را ویران و اموال آن را غارت کرده، تمام قندیل های طلا و نقرهٔ صفویه و فرش های گران قیمت را به تاراج برد.

پس از آن فتحعلی شاه قاجار دستور تعمیر خرابی های وهابیان داد و ضریح تازه ای در سال ۱۲۱۸ قمری برای حرم نصب گردید. همسر فتحعلی شاه ایوان مقابل قبر و مناره های حرم امام حسین ع ی را طلاکاری کرد. گنبد و صحن در دوره محمد شاه تجدید بنا شد. در سال ۱۲۷۳ قمری ناصرالدین شاه تعمیراتی در حرم انجام داد و برای سومین بار در دوره قاجاریه گنبد آستانه تجدید طلاکاری شد. تعمیرات حرم در دوره قاجار همچنان ادامه داشت.

در تمام نقاط حرم امام حسین ع ی -بسان دیگر مراکز زیارتی عراق- نام سلاطین صفوی، قاجار، امیران این دو سلسله بر روی کتیبه ها دیده می شد که همگی آنها در دوره صدام نابود گردید، تا آثار ایرانی در عتبات به طور کامل محو شود. امروزه این نام ها تنها در کتاب ها، برخی تصاویر و به احتمال اسنادی که در آرشیوهای عثمانی برجای مانده، قابل رؤیت است.

به نظر می رسد از آخرین تعمیرات اساسی حرم، تعمیر ایوان طلا و نصب ستون های مرمر بجای ستون های چوبی برای آن بوسیله یکی از تجار و معدن داران ایرانی (حاج قنبر رحیمی) در سال ۱۳۸۹ قمری (۱۳۴۸ خورشیدی) می باشد.

ضریح جدید
ضریح جدید امام حسین ع ی که در آن حدود ۱۱۸ کیلوگرم طلا به همراه نقره و چوب درخت ساج بکار گرفته شده در ایران (شهر قم) ساخته شد و پس از عبور از شهرهای مسیر از مرز مهران به عراق منتقل و در حرم نصب گردید و در ۱۵ اسفند ۱۳۹۱ (۲۲ ربیع الثانی) از آن رونمایی گردید. این ضریح از نظر شکل هندسی مانند ضریح قدیم ولی از نظر ارتفاع کمی بلندتر و مساحت آن حدود ۳۴ متر مربع و تعداد پنجره های آن ۲۰ باب است.[۳] در ساخت ضریح جدید شش گوشه امام حسین ع ی یک صد و هیجده کیلو طلا و چهار هزار کیلو نقره ۲ تن مس و هزار و سیصد کیلو برنج، ۵تن چوب ساج جنگلی از برمه به کار رفته است. وزن ضریح ۱۲ هزار کیلو است. ضریح های قبلی نیز توسط هنرمندان ایرانی ساخته شده و در دوران صفویه و قاجار اماکن مقدس در عراق توسط پادشاهان مختلف ساخته و مرتب تعمیر و تکمیل شده است.[نیازمند منبع]

وضعیت کنونی حرم امام حسین ع ی

حرم امام حسین ع در کربلا
حرم امام حسین ع ی که یکی از شاهکارهای معماری دوره آل بویه است، در قلب شهر کربلا واقع و دارای ده در ورودی به داخل صحن شامل: دو در قسمت جنوبی (درب القبله و درب الرحمه) سه در قسمت غربی (درب زینبیه و درب راس الامام حسین ع و درب السلطانیه) دو در قسمت شمالی (درب السدره و درب الاسلام) سه در قسمت شرق صحن (درب الکرامه و درب الشهدا و درب قاضی الحاجات) می باشد. همچنین دارای ۶۵ حجره است که در مقابل هر یک از حجره ها یک ایوان قرار دارد. یک مسجد بزرگ هم در قسمت شرقی صحن بین درب قاضی الحاجات و درب الشهدا و درب الکرامه و در قسمت جنوب صحن تکیه یا خانقاه بکتاشیه احداث شده است.

در صحن امام حسین ع ی، چندین محل جهت انبار فرش های حرم و دیگر وسائل آن و در قسمت جنوب شرقی صحن قبر میرزای دوم شیرازی و در قسمت شمال غرب، قبر شیخ عبدالامام حسین ع (شیخ العراقین) از مشایخ اجازات و وصی امیرکبیر و در اطرف صحن، جمعی کثیر از علمای امامیه و سلاطین شیعه مدفونند. خود صحن از دو طبقه تشکیل شده است که تمامی دیوارهای آن با کاشی مزین است و هیات شکوهمندی دارد. در وسط صحن، آستانه ای قرار دارد که از چهار طرف آن درهای متعددی جهت ورود به رواق ها دارد، ولی در اصلی و بزرگ آن در جنوبی حرم است.

در مقابل در حرم ایوان بزرگی واقع است که به ایوان طلا شهرت دارد و دو طرف ایوان چهار کفش کن است. دو طرف ایوان دو مناره بلند از طلا است. ایوان دارای سه در ورودی است که به رواق جنوبی حرم منتهی می گردد، در وسط از آن دو در دیگر بزرگ تر می باشد و از طلا بوده که در اصفهان ساخته شده است. رواق جنوبی حرم را رواق حبیب بن مظاهر اسدی می نامند. چون قبر حبیب، شهید کربلا درآن واقع است و بنی اسد او را در مقبره دسته جمعی شهدای کربلا دفن نکرده، قبر جداگانه ای برای وی ساختند زیرا از بزرگان قبیله بنی اسد بود.

در داخل حرم صندوق های گرانبهایی بر روی قبر قرار دارد که برروی آن ضریح نقره نصب است و بالای ضریح اشعاری با طلا ثبت است. کف و دیوارهای حرم و رواق ها تا حدود دو متر از بهترین سنگ مرمر ایران است. حرم و رواق ها را با کاشیکاری آیات قرانی زینت داده اند. تمامی سقف های حرم و رواق ها به دست هنرمندان ایرانی آینه کاری شده است. در قسمت شرقی قبر امام حسین ع ، قبر دسته جمعی شهدای عاشورا واقع است و قبر حضرت علی اکبر جداگانه در ضریح امام حسین ع می باشد.

از قبور علمای بزرگ امامیه، در رواق جنوبی قبر میرزا مهدی شهرستانی و در رواق شرقی قبر آقا باقر بهبهانی (که بر روی آن صندوق نفیسی نصب است) و مقبره صدر اعظم میرزا محمدتقی خان امیرکبیر و در رواق شمالی حرم، قبر جمعی از سلاطین قاجاریه از جمله احمد شاه و قبر سید ابراهیم مجاب که دارای ضریح خاصی است و در رواق غربی جنب پنجره بالاسر سیدالشهداء قبر ملا محمدصادق برغانی و برادر وی ملا علی برغانی قرار دارد، در منتهی الیه رواق جنوبی محلی است که به قتل گاه معروف است و این اثر از قدیم باقی است، اینجا محلی است که ابی عبدالله الامام حسین ع از اسب خویش بر زمین افتاد و در این مکان بود که شمر سر او را از بدنش جدا کرد.